De opgave
Vanaf 2026, het Ravijnjaar, heeft de gemeente Leusden een structureel tekort. De raad wilde vóór de besluiten weten wat inwoners belangrijk vinden: waar mag wel bezuinigd worden, waar niet, en waar zijn hogere lasten acceptabel? Bij zo’n vraag ligt één risico op de loer: het gesprek gaat meteen over losse maatregelen. Het zwembad moet openblijven. Op zorg mag niet worden bezuinigd. De belasting mag niet omhoog. Terwijl de echte opgave in de samenhang zit: elke keuze heeft gevolgen voor de andere. Hoe laat je inwoners dat zelf ervaren, in plaats van het ze uit te leggen?
Onze aanpak
We ontwikkelden de Gemeentebalans: een manshoge weegschaal, opgezet als spel en gesprekstool. Links de inkomsten, rechts de uitgaven. Zet je geld in, dan slaat de balans zichtbaar door naar een tekort. We brachten 51 mogelijke maatregelen terug tot 13 begrijpelijke keuzes, elk verbeeld door een fysiek gewicht dat klopt met het financiële effect. Zo zag je zelf dat één maatregel meestal niet genoeg is en dat een sluitende begroting om een combinatie vraagt.
Aan de weegschaal voer je het goede gesprek in een kleine groep. Daarom ontwikkelden we ook praatkaarten: zo konden we met meer mensen tegelijk het goede gesprek aangaan. Op straat spraken we mensen aan die je normaal niet op een bewonersbijeenkomst treft. Ook online kon iedereen dezelfde afweging maken.
Wat leverde het op?
818 inwoners deden mee: 91 in uitgebreide gesprekken, 727 online. Samen leverden ze ruim 1.200 toelichtingen op hun keuzes op. De uitkomst verraste: inwoners kozen niet voor de laagste lasten, maar voor een beperkte verhoging van de OZB boven bezuinigen op zorg, sport, onderwijs en het zwembad. Op basis van alle keuzes gaven we de gemeente de drie meest gekozen combinaties als concreet advies mee. Zo kreeg de raad geen kant-en-klaar lijstje, maar een onderbouwde basis om zelf te beslissen. We begeleidden het traject onafhankelijk: ook de twijfels en kritiek van inwoners staan in de rapportage.
